De bladeren vallen, de dagen worden korter en in de verte horen we de eerste kerstliedjes al zachtjes neuriën. Maar voordat de kerstgekte volledig losbarst, is er in Noord-Amerika een ander, minstens zo belangrijk feest: Thanksgiving. We kennen het allemaal van Amerikaanse films en series: families die samenkomen rond een rijkelijk gedekte tafel, met een gigantische kalkoen als stralend middelpunt. Maar wat is Thanksgiving precies? Waarom wordt het gevierd? En de hamvraag voor velen in Nederland: wanneer is Thanksgiving eigenlijk?
Het antwoord op die laatste vraag is niet zo eenvoudig als het lijkt, want er zijn twee verschillende data. Dat komt omdat zowel de Verenigde Staten als Canada hun eigen Thanksgiving-traditie hebben, met elk een unieke geschiedenis en datum. Laten we dieper in de wereld van dit bijzondere dankfeest duiken en alles ontdekken wat er te weten valt.
Wanneer Vieren We Thanksgiving? De Data op een Rijtje
Om maar meteen met de deur in huis te vallen: de datum van Thanksgiving hangt af van waar je bent. De twee belangrijkste vieringen vinden plaats in de Verenigde Staten en Canada, en ze vallen op verschillende dagen.
- In de Verenigde Staten: Thanksgiving wordt altijd gevierd op de vierde donderdag van november. Dit is een nationale feestdag, wat betekent dat de meeste mensen vrij zijn. De dag erna, bekend als Black Friday, luidt traditioneel het begin van het kerstinkoopseizoen in.
- In Canada: Onze noorderburen vieren Thanksgiving een stuk eerder. Daar valt de feestdag op de tweede maandag van oktober. Ook hier is het een officiële feestdag in de meeste provincies en territoria.
Het verschil in data heeft alles te maken met de geschiedenis en het klimaat. De Canadese oogst is vanwege het koudere klimaat simpelweg eerder afgelopen dan de Amerikaanse. De viering in Canada is daardoor nauwer verbonden met de traditionele Europese oogstfeesten. De Amerikaanse datum werd pas in 1863 door president Abraham Lincoln officieel vastgelegd en later, in 1941, door het Congres definitief bepaald.
De Oorsprong van de Amerikaanse Thanksgiving: Een Verhaal van Overleving en Samenwerking
Het meest bekende verhaal over Thanksgiving brengt ons terug naar het jaar 1621 in Plymouth, in wat nu de staat Massachusetts is. Het is het verhaal van de Pilgrims, een groep Engelse puriteinen die Europa ontvluchtten op zoek naar religieuze vrijheid. Na een barre tocht over de Atlantische Oceaan aan boord van het schip de Mayflower, kwamen ze aan in een voor hen onbekende en onherbergzame wereld.
De eerste winter was meedogenloos. De kolonisten hadden weinig kennis van de lokale landbouw, de kou was intens en ziektes eisten hun tol. Bijna de helft van de oorspronkelijke 102 kolonisten overleefde die eerste maanden niet. Hun redding kwam in het voorjaar, toen ze contact maakten met de lokale Wampanoag-indianen. Een van hen, Tisquantum (beter bekend als Squanto), speelde een cruciale rol. Squanto sprak Engels, omdat hij jaren eerder door Engelse ontdekkingsreizigers was ontvoerd en als slaaf naar Europa was gebracht. Na een lange omzwerving was hij uiteindelijk teruggekeerd naar zijn geboortegrond.
Squanto en de Wampanoag leerden de Pilgrims hoe ze maïs moesten verbouwen, welke planten eetbaar waren, waar ze moesten vissen en hoe ze zich moesten aanpassen aan hun nieuwe omgeving. Dankzij deze hulp was de oogst in de herfst van 1621 succesvol en overvloedig. Gouverneur William Bradford, de leider van de kolonisten, besloot een feestmaal te organiseren om God te danken voor de goede oogst en hun overleving. Hij nodigde de Wampanoag-leider Massasoit en zo’n 90 van zijn mannen uit om de feestvreugde te delen. Dit driedaagse feest wordt nu beschouwd als de “eerste Thanksgiving”. Op het menu stonden waarschijnlijk geen kalkoen en pompoentaart zoals we die nu kennen, maar eerder hertenvlees, zeevruchten, maïs, pompoenen en diverse vogelsoorten.
De Canadese Thanksgiving: Een Eerder Begin
Hoewel het Amerikaanse verhaal het bekendst is, vond de eerste gedocumenteerde dankceremonie op Noord-Amerikaanse bodem plaats in Canada, en wel 43 jaar eerder. In 1578 hield de Engelse ontdekkingsreiziger Martin Frobisher een ceremonie in het huidige Nunavut om God te danken voor zijn veilige terugkeer van een gevaarlijke expeditie op zoek naar de Noordwestelijke Doorvaart. Dit was geen oogstfeest, maar een moment van dankbaarheid voor het overleven van de reis.
Later werden de Canadese tradities beïnvloed door Franse kolonisten, die met hun oogstfeesten de gewoonte van ‘dankzegging’ voortzetten. Ook Amerikaanse loyalisten die na de Amerikaanse Revolutie naar Canada verhuisden, brachten hun eigen Thanksgiving-tradities mee, zoals het eten van kalkoen. In 1879 werd Thanksgiving officieel een nationale feestdag in Canada, en de datum werd uiteindelijk vastgelegd op de tweede maandag van oktober.
Moderne Tradities: Meer dan Alleen Eten
Vandaag de dag is Thanksgiving uitgegroeid tot een cultureel fenomeen met een reeks vaste tradities die voor veel families heilig zijn.
Het Thanksgiving-diner
Het hart van de viering is het diner, een culinair spektakel dat vaak uren, zo niet dagen, aan voorbereiding kost. De absolute ster van de show is de geroosterde kalkoen. Miljoenen kalkoenen worden elk jaar voor deze gelegenheid bereid. De vogel wordt vaak gevuld met stuffing of dressing, een mengsel van brood, kruiden, uien en selderij.
Andere onmisbare bijgerechten zijn:
- Mashed potatoes (aardappelpuree) en gravy (jus): Romige puree overgoten met een rijke, hartige jus gemaakt van het braadvocht van de kalkoen.
- Cranberry sauce (veenbessensaus): Een zoetzure saus die perfect samengaat met het vlees van de kalkoen.
- Sweet potato casserole: Een zoete aardappelschotel, vaak gegarneerd met marshmallows of pecannoten.
- Groene groenten: Meestal sperziebonen (green bean casserole) of spruitjes.
- Pumpkin pie (pompoentaart): Het iconische dessert van Thanksgiving, een zoete taart gemaakt van pompoenpuree en kruiden zoals kaneel, nootmuskaat en gember.
Familie, Vrienden en Dankbaarheid
Boven alles is Thanksgiving een dag om samen te zijn met dierbaren. Het is de drukste reisperiode van het jaar in de Verenigde Staten, omdat mensen het hele land doorkruisen om bij hun familie te kunnen zijn. Een veelvoorkomende traditie aan tafel is dat iedereen om de beurt zegt waar hij of zij dankbaar voor is dat jaar. Het is een moment van reflectie en waardering.
De Macy’s Thanksgiving Day Parade
Voor veel Amerikanen begint de dag met het kijken naar de Macy’s Thanksgiving Day Parade in New York City. Deze gigantische optocht, die live op televisie wordt uitgezonden, staat bekend om zijn enorme ballonnen in de vorm van stripfiguren, kleurrijke praalwagens, fanfares en optredens van beroemde artiesten. De parade eindigt altijd met de komst van de Kerstman, wat het officiële startschot is voor het kerstseizoen.
American Football
Een andere onlosmakelijke traditie is American Football. Sinds jaar en dag worden er op Thanksgiving Day professionele NFL-wedstrijden gespeeld. Voor veel families is het een vast ritueel: na het eten met een volle buik op de bank ploffen om met z’n allen naar de wedstrijd te kijken.
Presidential Turkey Pardon
Een van de meest bizarre en charmante tradities is de ‘National Thanksgiving Turkey Presentation’. Elk jaar presenteert de nationale kalkoenfederatie een levende kalkoen aan de president van de Verenigde Staten. Sinds de jaren ’80 is het een traditie geworden dat de president deze kalkoen (en een reserve) gratie verleent (‘pardons’). De geluksvogels hoeven niet op de eettafel te eindigen en mogen de rest van hun leven doorbrengen op een boerderij.
Een Kritische Noot: De Andere Kant van Thanksgiving
Het traditionele verhaal van Thanksgiving, met harmonie tussen de Pilgrims en de Native Americans, wordt de laatste decennia steeds vaker kritisch bekeken. Voor veel inheemse Amerikanen is Thanksgiving geen dag van feest, maar een pijnlijke herinnering aan het begin van de kolonisatie, het verlies van hun land, hun cultuur en de genocide op hun volk.
Sinds 1970 komen inheemse Amerikanen en hun medestanders op de vierde donderdag van november bijeen op Cole’s Hill in Plymouth voor de National Day of Mourning (Nationale Dag van Rouw). Dit is een protest en een herdenking, bedoeld om de geschiedenis vanuit het perspectief van de inheemse bevolking te belichten en aandacht te vragen voor de aanhoudende problemen waarmee hun gemeenschappen vandaag de dag worden geconfronteerd. Deze beweging benadrukt dat het belangrijk is om een vollediger en eerlijker beeld van de geschiedenis te hebben, een beeld waarin de complexe en vaak tragische interacties tussen de kolonisten en de oorspronkelijke bewoners niet worden genegeerd.
Thanksgiving in Nederland?
Wordt Thanksgiving ook in Nederland gevierd? Over het algemeen niet. Het is geen officiële feestdag en maakt geen deel uit van de Nederlandse cultuur. Toch zijn er verrassende connecties. De Pilgrims, voordat ze naar Amerika vertrokken, woonden zo’n twaalf jaar in ballingschap in Leiden. Ze vonden hier de religieuze tolerantie die ze in Engeland misten.
Als eerbetoon aan deze historische band wordt er elk jaar op de ochtend van de Amerikaanse Thanksgiving een oecumenische dankdienst gehouden in de Pieterskerk in Leiden, de kerk waar veel van de Pilgrims destijds naartoe gingen. Deze dienst wordt bijgewoond door de Amerikaanse ambassadeur, Amerikanen die in Nederland wonen en andere geïnteresseerden.
Daarnaast zijn er expats, biculturele families en liefhebbers van de Amerikaanse cultuur die thuis hun eigen Thanksgiving-diner organiseren. Ingrediënten zoals kalkoen, veenbessen en pompoenpuree zijn rond november steeds beter verkrijgbaar in de Nederlandse supermarkten.
De Essentie van Dankbaarheid
Of je nu in de Verenigde Staten, Canada of Nederland woont, de kernboodschap van Thanksgiving is universeel en tijdloos: dankbaarheid. Het is een dag die ons uitnodigt om stil te staan bij de goede dingen in ons leven, groot en klein. Het is een moment om de banden met familie en vrienden aan te halen en waardering te tonen voor de maaltijd die voor ons staat.
Dus, wanneer is Thanksgiving? Het is op de vierde donderdag van november voor de Amerikanen en de tweede maandag van oktober voor de Canadezen. Maar de geest van Thanksgiving – een moment van dankbaarheid en samenzijn – kunnen we elke dag van het jaar omarmen.