Wanneer je de vraag stelt “wat is de hoofdstad van de Franse regio Champagne?”, verwacht je waarschijnlijk een kort en bondig antwoord. Eén naam, één stad, klaar. Maar Frankrijk zou Frankrijk niet zijn als het antwoord niet doorspekt was met historische nuance, administratieve wijzigingen en een flinke dosis lokale trots. De realiteit is namelijk dat er niet één, maar eigenlijk drie (of zelfs vier) steden zijn die aanspraak maken op een titel die ‘hoofdstad’ in zich draagt. Het hangt er maar net vanaf of je praat met een politicus, een historicus of een wijnboer.
In dit artikel reizen we af naar het noordoosten van Frankrijk. We navigeren door de complexiteit van de regio Grand Est, we dalen af in de krijtkelders van wereldberoemde wijnhuizen en we ontdekken waarom de Champagne-streek veel meer is dan alleen de naamgever van ’s werelds meest feestelijke drank. Pak er gerust een glas bij, want dit is een verhaal over rivaliteit, architectuur en bruisende cultuur.
Een Administratief Doolhof: De Verdwenen Regio
Om te beginnen moeten we een veelvoorkomend misverstand uit de weg ruimen. Als je op een kaart van vandaag kijkt, zul je de administratieve regio “Champagne” of zelfs “Champagne-Ardenne” niet meer vinden als zelfstandige entiteit. Sinds de grote regionale herindeling van Frankrijk op 1 januari 2016, is de voormalige regio Champagne-Ardenne samengevoegd met de Elzas en Lotharingen (Lorraine). Samen vormen zij nu de gigantische superregio Grand Est.
De hoofdstad van deze nieuwe, enorme regio is Straatsburg (Strasbourg). Maar dat is waarschijnlijk niet het antwoord waar u naar zocht. U wilt weten waar het kloppende hart van de Champagne ligt. Als we terugkijken naar de periode vóór 2016, was de officiële administratieve hoofdstad (de préfecture) van de regio Champagne-Ardenne de stad Châlons-en-Champagne.
Echter, papierwerk is niet hetzelfde als beleving. Vraag een willekeurige toerist of wijnkenner naar de hoofdstad, en ze zullen waarschijnlijk Reims of Épernay noemen. Laten we deze unieke stedendriehoek eens nader bekijken, want elke stad draagt zijn eigen kroon.
Châlons-en-Champagne: De Officiële, Maar Stille Leider
Châlons-en-Champagne heeft vaak in de schaduw gestaan van zijn beroemdere buren, maar dat is niet geheel terecht. Jarenlang droeg de stad de naam Châlons-sur-Marne, maar in 1995 werd de naam officieel gewijzigd naar Châlons-en-Champagne om de verbondenheid met de streek te benadrukken. Het is de stad van de ambtenaren en de prefectuur, maar laat je daardoor niet misleiden; het is ook een stad van verrassende schoonheid.
Het Venetië van de Champagne
Wat Châlons uniek maakt, is de waterrijke omgeving. De rivier de Marne en de kanalen (de Mau en de Nau) snijden dwars door het stadscentrum. Dit heeft de stad de bijnaam “Het Venetië van de Champagne” opgeleverd. Een van de meest ontspannen activiteiten die je hier kunt ondernemen is een boottochtje maken (L’Eau’dyssée). Terwijl je geruisloos door de stad glijdt, zie je de historische vakwerkhuizen en bruggen vanuit een uniek perspectief. Het is een stad die niet schreeuwt om aandacht, maar fluistert.
Naast het water is er ‘Le Jard’, een prachtig complex van drie tuinen die in de 18e eeuw zijn aangelegd. Het is de groene long van de stad waar inwoners samenkomen. Châlons is misschien de bureaucratische hoofdstad van het voormalige gebied, maar het mist de internationale glamour die we associëren met de luxueuze bubbels. Voor die glamour moeten we een stukje naar het noordwesten.
Reims: De Stad der Koningen (en de Onofficiële Hoofdstad)
Als je kijkt naar inwoneraantal, economische kracht en historische impact, dan is Reims zonder twijfel de ware metropool van de streek. Met meer dan 180.000 inwoners is het veruit de grootste stad in de Champagne. Reims wordt vaak gezien als de onofficiële, culturele hoofdstad. En met goede reden.
[Image of Reims Cathedral exterior gothic architecture]
Waar Frankrijk Werd Gekroond
Reims ademt geschiedenis op een niveau waar weinig andere Franse steden aan kunnen tippen. De absolute blikvanger is de Notre-Dame de Reims. Deze gotische kathedraal is niet zomaar een kerk; het is de plek waar eeuwenlang de koningen van Frankrijk werden gekroond. Van Clovis (die zich hier liet dopen) tot Karel VII (met dank aan Jeanne d’Arc), de geschiedenis van de Franse monarchie is onlosmakelijk verbonden met Reims. De kathedraal is groter dan de Notre-Dame in Parijs en bezit een verbluffende hoeveelheid beeldhouwwerken, waaronder de beroemde ‘Lachende Engel’.
Een Ondergrondse Stad
Maar het ware geheim van Reims bevindt zich onder de grond. De stad is gebouwd op krijtgrond, en al sinds de Romeinse tijd wordt dit krijt uitgehouwen om te bouwen. Wat overbleef, is een gigantisch netwerk van honderden kilometers aan ondergrondse tunnels en groeven, de zogenaamde crayères.
Grote champagnehuizen zoals Veuve Clicquot, Taittinger, Pommery en Ruinart hebben hun intrek genomen in deze koele, donkere gangenstelsels. Hier liggen miljoenen flessen te rijpen bij een constante temperatuur. Een bezoek aan Reims is niet compleet zonder afdaling in deze kelders, die overigens op de UNESCO Werelderfgoedlijst staan. Het contrast tussen de drukke straten boven en de serene stilte beneden is magisch.
Reims heeft ook een belangrijke rol gespeeld in de moderne geschiedenis. Het was in deze stad, in een eenvoudig schoolgebouw, dat de Duitsers op 7 mei 1945 hun onvoorwaardelijke overgave tekenden, wat het einde van de Tweede Wereldoorlog in Europa inluidde. Reims is dus een stad van koningen, van vrede, en van champagne.
Épernay: De Hoofdstad van de Bubbel
Als Châlons het administratieve brein is en Reims het historische hart, dan is Épernay de ziel van de wijnbouw. Épernay is een stuk kleiner dan Reims (ongeveer 23.000 inwoners), maar noemt zichzelf vol trots de Capitale du Champagne. En als we het puur over de drank hebben, hebben ze gelijk.
De Duurste Straat ter Wereld?
Épernay herbergt de beroemde Avenue de Champagne. Bovengronds zie je hier een aaneenschakeling van prachtige herenhuizen en neoclassicistische paleizen van de grootste merken: Moët & Chandon, Perrier-Jouët, Pol Roger, en vele anderen. Het is een straat die pure rijkdom uitstraalt.
Maar het echte fortuin ligt, net als in Reims, onder de straatstenen. Onder de Avenue de Champagne ligt meer dan 100 kilometer aan kelders waarin naar schatting meer dan 200 miljoen flessen liggen opgeslagen. Als je de waarde van al die flessen bij elkaar optelt, is dit technisch gezien een van de rijkste straten ter wereld. Winston Churchill zei ooit over deze straat dat het de “meest drinkbare straat ter wereld” was.
In tegenstelling tot het stadse Reims, voelt Épernay veel meer aan als een uit de kluiten gewassen wijndorp. De stad wordt omringd door een zee van wijngaarden. Vanuit het centrum wandel of fiets je zo de heuvels in. Dit maakt Épernay de perfecte uitvalsbasis voor mensen die echt voor de wijngaarden komen en de boeren willen bezoeken in plaats van alleen de grote huizen.
Troyes: De Historische Buitenstaander
Om het verhaal compleet te maken, mogen we Troyes niet vergeten. Gelegen in het zuiden van de regio, in het departement Aube, wordt Troyes vaak overgeslagen door dagjestoeristen die snel een flesje willen kopen in Reims. Dat is eeuwig zonde.
Troyes was de historische hoofdstad van de Graven van Champagne, een machtige dynastie in de middeleeuwen. De stad is een architectonisch wonder. Het centrum heeft de vorm van een champagnekurk (al is dat toeval) en staat vol met perfect bewaarde vakwerkhuizen uit de 16e eeuw. Waar Reims steen en grootsheid is, is Troyes hout, kleur en intieme straatjes.
Hoewel de Aube-regio ook champagne produceert, staat Troyes tegenwoordig ook bekend als modestad vanwege de vele outletcentra. Maar voor de purist is Troyes de plek waar de historische wortels van de regio liggen, ver voordat de drank zijn bubbels kreeg.
De Champagneroute: De Verbindende Factor
Het antwoord op de vraag “wat is de hoofdstad?” is dus complex. Voor de bezoeker maakt het echter weinig uit wie de officiële titel draagt. De beste manier om de regio te ervaren is door de Route Touristique du Champagne te volgen. Deze bewegwijzerde route van ongeveer 700 kilometer slingert door de hele streek en verbindt de steden met de wijngaarden.
De route is opgedeeld in verschillende sectoren, waaronder:
- La Montagne de Reims: Het gebied tussen Reims en Épernay, bekend om de Pinot Noir druif. Hier vind je glooiende bossen en wijngaarden.
- La Côte des Blancs: Ten zuiden van Épernay. Dit is het koninkrijk van de Chardonnay. Hier komen de meest verfijnde, elegante champagnes vandaan.
- La Vallée de la Marne: Volgt de rivier westwaarts. Hier domineert de Pinot Meunier druif, die zorgt voor fruitige en toegankelijke champagnes.
- La Côte des Bar: In het zuiden bij Troyes, een opkomend gebied dat steeds populairder wordt bij kenners.
Gastronomie en Levensstijl
Of je nu kiest voor Reims, Épernay of Châlons, één ding hebben ze gemeen: de Bourgondische levensstijl (ook al liggen we niet in de Bourgogne). De gastronomie in de regio is van uitzonderlijk niveau. Het is niet verrassend dat veel restaurants hun menu’s volledig afstemmen op de lokale wijn.
Gerechten die je hier moet proberen zijn onder andere de Andouillette de Troyes (een specifieke worst, voor de durfals), de Boudin Blanc uit Rethel, en natuurlijk de beroemde roze koekjes uit Reims (Biscuits Roses de Reims). Deze droge, roze koekjes zijn traditioneel bedoeld om in de champagne te dopen zonder dat ze uit elkaar vallen.
Conclusie: Welke stad moet je kiezen?
Als we terugkeren naar de kernvraag, is het antwoord strikt juridisch gezien lastig, aangezien de regio “Champagne” politiek gezien is opgeslokt door Grand Est. Kijken we naar de oude administratie, dan is het Châlons-en-Champagne. Kijken we naar de economie van de wijn, dan is het Épernay. Kijken we naar cultuur, historie en grootte, dan is het Reims.
Voor uw volgende reis naar deze streek adviseren wij het volgende:
- Ga naar Reims als u houdt van kathedralen, grote musea, winkelen en de grandeur van de wereldberoemde champagnehuizen. Het is de beste keuze voor een stedentrip zonder auto, aangezien de TGV vanuit Parijs hier in 45 minuten stopt.
- Ga naar Épernay als u zich volledig wilt onderdompelen in de wijncultuur. Het is intiemer, luxueuzer op een bepaalde manier, en je bent binnen enkele minuten tussen de druivenranken.
- Ga naar Châlons-en-Champagne als u rust zoekt, houdt van architectuur en water, en de massale toeristenstromen wilt vermijden. Het is een uitstekende, rustige uitvalsbasis centraal in de regio.
- Ga naar Troyes als u een romanticus bent die houdt van middeleeuwse sferen en vakwerkhuizen, gecombineerd met een middagje winkelen.
De ware hoofdstad van de Champagne is misschien niet één stad, maar een gevoel. Het is het geluid van een kurk die zachtjes de fles verlaat (een ‘zucht’, geen knal!), het zicht op eindeloze rijen wijnstokken die van kleur veranderen met de seizoenen, en de wetenschap dat u zich bevindt op de enige plek ter wereld waar deze magische drank gemaakt mag worden.
Proost, of zoals de Fransen zeggen: Santé!