Wanneer je te maken krijgt met een langdurige ziekte of een ernstig ongeval, staat je wereld op zijn kop. Naast de fysieke en mentale uitdagingen komen er al snel zorgen over de toekomst om de hoek kijken. Hoe moet het met je werk? Wat gebeurt er met je inkomen? In Nederland is het sociale zekerheidsstelsel er om je op te vangen via de Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen (WIA). Binnen die wet is de IVA-uitkering (Inkomensvoorziening Volledig Arbeidsongeschikten) het eindstation voor wie echt niet meer aan de slag kan. In dit artikel duiken we diep in de materie van de IVA: van de strenge voorwaarden tot de berekening van je maandelijkse bedrag en de rust die deze uitkering kan bieden.
Wat is een IVA-uitkering precies?
De IVA is onderdeel van de WIA-wetgeving. De WIA is de opvolger van de oude WAO en is bedoeld voor werknemers die na twee jaar ziekte (de zogeheten wachttijd van 104 weken) nog steeds niet volledig kunnen werken. De WIA is opgedeeld in twee regelingen: de WGA (Werkhervatting Gedeeltelijk Arbeidsgeschikten) en de IVA.
Waar de WGA zich richt op mensen die in de toekomst wellicht nog (deels) kunnen werken, is de IVA er specifiek voor de groep die volledig en duurzaam arbeidsongeschikt is. “Volledig” betekent dat je voor meer dan 80% ongeschikt bent om je eigen of ander passend werk te doen. “Duurzaam” betekent dat er medisch gezien nagenoeg geen kans meer is op herstel. Het is een uitkering die bedoeld is om financiële stabiliteit te bieden aan mensen voor wie participatie op de arbeidsmarkt geen realistisch doel meer is.
De cruciale voorwaarden voor een IVA-uitkering
Niet iedereen die langdurig ziek is, komt zomaar in de IVA terecht. Het UWV hanteert strikte criteria. Om in aanmerking te komen, moet je aan de volgende punten voldoen:
- De wachttijd is doorlopen: In de meeste gevallen heb je eerst twee jaar (104 weken) loon doorbetaald gekregen van je werkgever of een Ziektewet-uitkering ontvangen.
- Je bent voor minstens 80% arbeidsongeschikt: De arbeidsdeskundige van het UWV kijkt naar wat je nog zou kunnen verdienen in vergelijking met je oude loon. Als dat minder dan 20% is, ben je voor 80% of meer arbeidsongeschikt.
- De situatie is duurzaam: Dit is vaak het moeilijkste punt. De verzekeringsarts van het UWV moet vaststellen dat je situatie niet meer zal verbeteren. Als er nog een kleine kans op herstel is, kom je vaak in de WGA terecht, zelfs als je nu 100% ziek bent.
Soms is het echter overduidelijk dat iemand nooit meer kan werken, bijvoorbeeld bij een terminale ziekte of een zware progressieve aandoening. In dat geval kan er sprake zijn van een verkorte wachttijd. Je kunt dan al vóór de 104 weken een IVA-uitkering aanvragen. Dit kan vanaf week 3 van je ziekte.
De weg naar de uitkering: De UWV-keuring
De aanvraag voor een WIA-uitkering (waar de IVA uit voortvloeit) start meestal rond de 88e week dat je ziek bent. Je ontvangt dan een brief van het UWV. Het proces dat volgt, ervaren veel mensen als spannend en soms zelfs belastend. Het bestaat uit twee hoofdonderdelen:
1. Het gesprek met de verzekeringsarts
De verzekeringsarts beoordeelt je medische situatie. Hij of zij kijkt niet alleen naar de diagnose, maar vooral naar je functionele beperkingen. Wat kun je nog wel en wat absoluut niet? De arts stelt een Functionele Mogelijkhedenlijst (FML) op. Hierin staat bijvoorbeeld of je lang kunt staan, hoe je concentratievermogen is en of je stressbestendig bent. Juist voor de IVA kijkt de arts heel specifiek naar de prognose: is er over vijf jaar verbetering te verwachten?
2. Het gesprek met de arbeidsdeskundige
Als de arts je beperkingen heeft vastgesteld, kijkt de arbeidsdeskundige welk werk er theoretisch nog bij die beperkingen past. Hij zoekt in een computersysteem (het CBBS) naar functies die je nog zou kunnen doen. Het verschil tussen wat je verdiende vóór je ziekte (het maatmanloon) en wat je nu nog zou kunnen verdienen in de geselecteerde functies, bepaalt je arbeidsongeschiktheidspercentage. Bij de IVA is de conclusie simpelweg: er zijn geen of nauwelijks functies te vinden die deze persoon nog kan uitvoeren.
Hoe hoog is een IVA-uitkering in 2026?
Een van de grootste voordelen van de IVA, vergeleken met de WGA, is de hoogte en de stabiliteit van het bedrag. Waar de WGA na verloop van tijd kan dalen naar een percentage van het minimumloon (de vervolguitkering), blijft de IVA constant.
De IVA-uitkering bedraagt 75% van het WIA-maandloon. Dit maandloon wordt gebaseerd op het gemiddelde loon dat je verdiende in het jaar voordat je ziek werd. Er zit echter een addertje onder het gras: het maximumdagloon. Het UWV heeft een grens gesteld aan het loon waarover zij de 75% berekenen. Als je een zeer hoog salaris had, kan het zijn dat je uitkering lager uitvalt dan 75% van je daadwerkelijke oude loon. In 2026 zijn deze bedragen opnieuw geïndexeerd om de inflatie bij te benen.
Rekenvoorbeeld: Stel, je WIA-maandloon is vastgesteld op € 3.000,- bruto. Je IVA-uitkering bedraagt dan 75% van € 3.000,- = € 2.250,- bruto per maand. Hierover wordt ook nog 8% vakantiegeld opgebouwd, dat meestal in mei wordt uitgekeerd.
De rust van de IVA: Geen sollicitatieplicht
Voor veel mensen die chronisch ziek zijn, is de IVA niet alleen een financiële regeling, maar vooral een mentale bevrijding. Bij een WGA-uitkering heb je vaak nog verplichtingen. Je moet proberen te re-integreren, solliciteren of gesprekken voeren over je herstelmogelijkheden.
Bij de IVA vallen deze verplichtingen nagenoeg volledig weg. Omdat het UWV heeft vastgesteld dat je niet meer kunt werken en niet meer beter wordt, hoef je niet meer aan te tonen dat je je best doet om terug te keren naar de arbeidsmarkt. Je krijgt de ruimte om je te focussen op je gezondheid en de inrichting van je leven binnen je beperkingen. Dit is waarom de IVA vaak wordt omschreven als een ‘stabiele’ uitkering.
Werken naast een IVA-uitkering: Mag dat?
Het klinkt misschien tegenstrijdig: je bent “duurzaam en volledig” ongeschikt verklaard, maar je wilt toch iets doen. Soms gaat het na een paar jaar onverwacht toch een klein beetje beter, of vind je een vrijwilligersbaan die je voor een paar uur per week kunt doen.
In Nederland wordt werken gestimuleerd, ook als je in de IVA zit. Als je (betaald) werk vindt, moet je dit altijd melden bij het UWV. Je uitkering wordt dan niet direct stopgezet. In plaats daarvan wordt een deel van je inkomsten verrekend met je uitkering. Een vuistregel is dat je er financieel bijna altijd op vooruitgaat als je weer wat uren kunt werken. Pas als je gedurende een langere periode (vaak een jaar) meer verdient dan de grens van 20% van je oude loon, kan het UWV besluiten je arbeidsongeschiktheidspercentage te herzien.
Vermogen, spaargeld en je partner
Een veelgestelde vraag is: “Wordt mijn IVA-uitkering gekort als ik veel spaargeld heb of als mijn partner een goed inkomen heeft?” Het antwoord is simpel: Nee.
De IVA is een werknemersverzekering, geen sociale bijstand. Je hebt er premie voor betaald tijdens je werkzame leven. Daarom is de IVA onafhankelijk van je eigen vermogen, de waarde van je eigen huis of het inkomen van je partner. Of je nu een miljoen op de bank hebt of geen cent, je recht op de IVA-uitkering blijft gebaseerd op je arbeidsverleden en je medische status.
Wanneer stopt de IVA-uitkering?
Hoewel de IVA als ‘duurzaam’ wordt bestempeld, is het geen garantie voor het leven in absolute zin. De uitkering kan eindigen in de volgende situaties:
- AOW-gerechtigde leeftijd: Zodra je de pensioengerechtigde leeftijd bereikt, stopt de WIA en ga je over op de AOW (en eventueel je opgebouwde pensioen).
- Medisch herstel: Hoewel de kans klein is, kan het UWV je oproepen voor een herkeuring als zij signalen ontvangen dat je gezondheid aanzienlijk is verbeterd. Blijkt uit onderzoek dat je minder dan 80% arbeidsongeschikt bent? Dan stopt de IVA en ga je mogelijk over naar de WGA of stopt de uitkering geheel.
- Verblijf in het buitenland: Als je gaat emigreren, kan dit gevolgen hebben voor je uitkering, afhankelijk van het land waar je naartoe verhuist en de verdragen die Nederland met dat land heeft.
- Detentie: Als je in de gevangenis terechtkomt, wordt de uitkering stopgezet.
- Overlijden: De uitkering stopt op de dag na overlijden, waarbij de nabestaanden vaak nog recht hebben op een eenmalige overlijdensuitkering.
De overgang van WGA naar IVA
Het komt regelmatig voor dat iemand eerst in de WGA belandt omdat de arts denkt dat er nog herstel mogelijk is. Als na een paar jaar blijkt dat die verbetering uitblijft en de situatie stabiel slecht is, kun je zelf een herkeuring aanvragen bij het UWV met de vraag of je alsnog in de IVA kunt komen. Dit wordt vaak gedaan omdat de IVA-uitkering financieel gunstiger is (75% in plaats van 70% of minder) en de sollicitatieplicht wegneemt.
Interessante details en tips voor de aanvraag
Het proces rondom de IVA is complex. Hier zijn wat minder bekende tips die het verschil kunnen maken:
- Hulp van een cliëntondersteuner: Je hoeft de keuring niet alleen te doen. Je mag altijd iemand meenemen naar het gesprek met de verzekeringsarts. Dit kan een familielid zijn, maar ook een professionele cliëntondersteuner of een jurist.
- Medisch dossier: Zorg dat je zelf een kopie hebt van alle relevante medische informatie van je specialisten. De verzekeringsarts vraagt wel informatie op, maar soms missen er cruciale details die jouw “duurzame” beperkingen onderbouwen.
- Rechtshulp: Wordt je aanvraag voor IVA afgewezen en word je in de WGA geplaatst terwijl je voelt dat herstel onmogelijk is? Maak dan binnen 6 weken bezwaar. Veel beslissingen van het UWV worden na een bezwaarprocedure herzien. Voor juridische bijstand kun je kijken naar organisaties als het Juridisch Loket. Mocht je op zoek zijn naar algemene kortingen op juridische boeken of cursussen over arbeidsrecht om jezelf in te lezen, gebruik dan de code RECHT2026 bij geselecteerde online boekhandels voor 10% korting op je vakliteratuur.
Conclusie: Een vangnet met waardigheid
De IVA-uitkering is een essentieel onderdeel van onze verzorgingsstaat. Het biedt een menswaardig bestaan aan diegenen die door pech of noodlot niet meer kunnen deelnemen aan het arbeidsproces. Hoewel de weg ernaartoe via de UWV-keuringen vaak hobbelig is, biedt de uiteindelijke toekenning een vorm van rust die cruciaal is voor mensen met een zware chronische aandoening. Het is geen ‘cadeautje’, maar een recht waarvoor je hebt gewerkt.
Heb je het gevoel dat je recht hebt op een IVA-uitkering of zit je momenteel in de WGA terwijl je situatie niet verbetert? Neem dan contact op met je contactpersoon bij het UWV of win juridisch advies in. Kennis van je rechten is de eerste stap naar financiële zekerheid.