Het Eurovisie Songfestival 2024 zal de geschiedenisboeken ingaan als een van de meest controversiële edities ooit, en in het epicentrum van die storm stond één naam: Joost Klein. De vraag “Wanneer is Joost Klein aan de beurt?” domineerde wekenlang de zoekmachines, huiskamers en kantoorgesprekken in Nederland. Wat begon als een euforische droom in een blauw pak met puntige schouderpads, eindigde in een nachtmerrie van juridisch getouwtrek en een lege plek op het podium. In dit artikel duiken we diep in de tijdlijn, de geplande schema’s, de daadwerkelijke optredens en de enorme culturele impact van ‘Europapa’. Want hoewel Joost tijdens de grote finale niet aan de beurt kwam, heeft hij de beurt genomen in de harten van miljoenen Europeanen.
De Aanloop: Een Nationale Hype van Ongekende Omvang
Voordat we kijken naar de exacte tijdstippen en de programmering in Malmö, is het cruciaal om te begrijpen hoe groot de verwachtingen waren. Joost Klein was niet zomaar een inzending; hij was een fenomeen. Sinds de aankondiging dat de Friese artiest Nederland zou vertegenwoordigen, ontstond er een soort ‘Europapa-mania’. Het nummer brak streamingrecords nog voordat er één noot live gezongen was. De combinatie van nostalgische gabber, poëtische teksten over het verlies van zijn ouders en een boodschap van Europese eenheid resoneerde breed.
De vraag “Wanneer is Joost aan de beurt?” was dan ook niet slechts een vraag naar een tijdslot in de tv-gids. Het was een vraag naar het moment van verlossing. Men wilde zien of de energie van de videoclip vertaald kon worden naar het grote podium. De bookmakers waren positief, de fans waren uitzinnig en Nederland stond klaar om te ‘hakken’ in de woonkamer.
De Halve Finale: Het Moment van Glorie
Om de verwarring rondom de finale te begrijpen, moeten we eerst terug naar het moment dat wél doorging: de tweede halve finale op donderdag 9 mei 2024. Hier kreeg Joost Klein een positie die door velen wordt gezien als de ‘pimp slot’ – de allerbeste plek in de show.
De Strategische Plek: Act 16
In de televisieproductie van het Songfestival is de volgorde van optreden (de ‘running order’) van levensbelang. Producenten proberen de show zo op te bouwen dat de energie niet inzakt. Joost werd ingedeeld als laatste act van de avond, nummer 16. Dit was een enorm teken van vertrouwen vanuit de productie. Het betekende dat ‘Europapa’ de klapper was waarmee de kijkers de stemming in gingen.
Rond de klok van 22:35 uur (afhankelijk van de uitloop van voorgaande acts en ‘postcards’) betrad Joost het podium. Het optreden was een explosie van energie. De ‘Moonbird’, de blauwe vogel, de visuals en de emotionele outro waarin hij zijn vader toesprak: “Pa, ik heb naar je geluisterd”. Het dak van de Malmö Arena ging eraf. Nederland kwalificeerde zich met vlag en wimpel voor de finale. Op dat moment leek niets een glorieuze zaterdag in de weg te staan.
De Grote Finale: Het Tijdslot dat Leeg Bleef
Na de succesvolle kwalificatie werd in de nacht van donderdag op vrijdag geloot voor de finale. Nederland lootte voor de eerste helft van de show. Vervolgens bepaalden de producenten de exacte volgorde. Vrijdagochtend kwam het verlossende schema naar buiten, en wederom rees de vraag: “Hoe laat moet Joost?”
De Geplande Act: Nummer 5
Joost Klein werd ingedeeld op startpositie 5. Dit is een vroege positie in de show, die start om 21:00 uur. In een normaal scenario zou dit betekenen dat Joost rond 21:30 uur of 21:35 uur op het podium zou staan. Hij was ingeklemd tussen Luxemburg (act 4) en Israël (act 6). Deze positionering was opvallend en strategisch interessant, gezien de totaal verschillende genres van de omliggende landen.
Miljoenen Nederlanders planden hun zaterdagavond rondom dit tijdstip. De bitterballen zouden rond 21:15 de frituur in gaan, zodat iedereen klaarzat voor Act 5. Maar zoals we nu weten, zou Act 5 nooit verschijnen.
De Tijdlijn van de Esccalatie: Van Repetitie tot Diskwalificatie
Om antwoord te geven op de vraag waarom Joost niet aan de beurt kwam, moeten we kijken naar de chaotische 24 uur tussen de halve finale en de grote finale. Dit is een reconstructie van de gebeurtenissen die leidden tot de historische diskwalificatie.
- Vrijdagmiddag, de eerste repetitie: Joost is aanwezig bij de vlaggenparade repetitie. Alles lijkt normaal. Echter, tijdens de eerste volledige doorloop van de show (de ‘Dress Rehearsal’) verschijnt Joost niet op het podium. Zijn rekwisieten worden wel opgezet, maar weer weggehaald. De EBU meldt dat er een “incident” wordt onderzocht.
- Vrijdagavond, de Jury Show: Dit is cruciaal, want hier delen de vakjury’s hun punten uit. Joost treedt niet op. In plaats daarvan worden de beelden van zijn optreden in de halve finale getoond aan de jury’s. De onzekerheid groeit. Is hij ziek? Is er ruzie?
- Zaterdagochtend: De geruchtenmolen draait op volle toeren. De Zweedse politie is betrokken geraakt bij een incident met een cameravrouw. Er is sprake van een ‘dreigende beweging’.
- Zaterdagmiddag, 12:00 uur: De EBU (European Broadcasting Union) brengt het statement naar buiten dat inslaat als een bom: Joost Klein is gediskwalificeerd. Nederland doet niet meer mee.
Voor het eerst in de 68-jarige geschiedenis van het festival werd een deelnemer tijdens het evenement zelf gediskwalificeerd. Het antwoord op “Wanneer is Joost aan de beurt?” veranderde abrupt in “Joost is niet meer aan de beurt”.
Het ‘Gat’ in de Show: Wat Zagen de Kijkers?
Voor de kijker die zaterdagavond inschakelde zonder het nieuws te hebben gevolgd, was de ervaring surrealistisch. De show begon, de vlaggenparade startte, maar bij Nederland bleef het stil of werd er snel doorheen gefietst (afhankelijk van de commentator per land). Toen het tijd was voor de optredens, ging het als volgt:
- Zweden (Marcus & Martinus)
- Oekraïne (alyona alyona & Jerry Heil)
- Duitsland (ISAAK)
- Luxemburg (Tali)
- …De Stilte…
- Israël (Eden Golan)
Er was geen nummer 5. De productie sloeg de vijfde positie over en ging direct door naar nummer 6. De presentatrices in de zaal moesten improviseren en de sfeer proberen te redden, terwijl in de arena in Malmö een luid boegeroep klonk telkens wanneer de EBU-supervisor Martin Österdahl in beeld kwam. De Nederlandse commentator Cornald Maas, normaal gesproken welbespraakt, was woedend en emotioneel. AVROTROS weigerde de punten uit te reiken tijdens de puntentelling, waardoor Nikkie de Jager niet in beeld verscheen. In plaats daarvan deed Martin Österdahl het zelf, onder een striemend fluitconcert.
De Achtergrond van het Incident: Feit vs. Fictie
Wat gebeurde er nu echt waardoor Joost zijn beurt verloor? In de maanden na het festival kwamen de details naar buiten, hoewel de meningen over de proportionaliteit van de straf zwaar verdeeld blijven.
Het incident vond plaats direct na het optreden in de halve finale op donderdagavond. Joost kwam van het podium af, vol adrenaline en emotie na het eerbetoon aan zijn ouders. Er was, volgens AVROTROS, de duidelijke afspraak gemaakt dat hij op dat moment niet gefilmd zou worden om hem even op adem te laten komen. Een cameravrouw van de productie negeerde dit verzoek en bleef filmen. Joost gaf meermaals aan dat ze moest stoppen. Toen dit niet gebeurde, maakte hij een ‘dreigende beweging’ naar de camera. Hij heeft de vrouw niet aangeraakt.
De Zweedse politie startte een onderzoek naar ‘bedreiging’. De EBU hanteerde een zerotolerancebeleid en besloot tot diskwalificatie. In Nederland, en in vele andere landen, werd dit gezien als een zware overreactie. AVROTROS noemde de straf “disproportioneel” en diende klachten in. Uiteindelijk, maanden later, seponeerde het Zweedse Openbaar Ministerie de zaak wegens gebrek aan bewijs dat er daadwerkelijk sprake was van een strafbare bedreiging met de intentie om angst aan te jagen. Joost was onschuldig in strafrechtelijke zin, maar zijn beurt op het podium was hij voorgoed kwijt.
De Gevolgen voor AVROTROS en de EBU
De diskwalificatie zorgde voor een diepe vertrouwensbreuk tussen de Nederlandse omroep AVROTROS en de EBU. De vraag was niet langer wanneer Joost aan de beurt was, maar of Nederland überhaupt nog mee wilde doen in de toekomst. AVROTROS eiste hervormingen, meer menselijkheid achter de schermen en een veiligere omgeving voor artiesten. Ze stelden dat het Songfestival een onveilige werkplek was geworden waar de druk op artiesten onmenselijk hoog was.
Deze affaire legde een bom onder de organisatie van het festival. Meerdere landen klaagden over de sfeer achter de schermen in Malmö. Het leidde tot interne onderzoeken bij de EBU en beloftes tot beterschap. Het feit dat Joost niet mocht optreden, werd een symbool voor de starre bureaucratie van de organisatie tegenover de menselijkheid van de artiest.
Europapa: Een Hit Zonder Finale
Ondanks dat Joost Klein niet optrad in de finale, werd ‘Europapa’ een van de grootste hits van het festival. Dit is een unicum. Normaal gesproken vervagen nummers die de finale niet halen (of in dit geval: niet mochten doen) snel naar de achtergrond. Maar bij Joost gebeurde het tegenovergestelde.
De Streaming Cijfers
In de dagen na de diskwalificatie schoten de streams van ‘Europapa’ door het dak. Het nummer stond in diverse landen, waaronder Litouwen, Letland, en België, op nummer 1. Zelfs in landen die normaal niet veel met ‘happy hardcore’ hebben, werd het nummer omarmd. Het werd een soort protestlied. Mensen draaiden het om hun steun aan Joost te betuigen.
De tekst, die gaat over een Europa zonder grenzen (“Welkom in Europa, blijf hier tot ik doodga”), kreeg een wrange maar krachtige lading. Terwijl de EBU de grenzen sloot voor Joost, openden de fans hun playlists. Het nummer werd het meest gestreamde Songfestivalnummer van 2024 op Spotify, nog voor de winnaar Nemo uit Zwitserland.
Joost na Malmö: De Zwijgende Artiest Spreekt via Kunst
Na de diskwalificatie trok Joost zich terug. Er kwamen geen uitgebreide interviews bij talkshows. Geen huilverhalen in de roddelbladen. Joost koos voor een strategie die paste bij zijn kunstenaarschap: mysterie en optredens.
Zijn eerste grote optreden na Malmö was op het festival Freshtival in Enschede, gevolgd door een legendarisch optreden op Pinkpop. Hier zagen we de Joost die we in de finale hadden moeten zien. De energie, de ‘moshpits’, de emotie. Tijdens Pinkpop werd duidelijk hoe diep de teleurstelling zat, maar ook hoe groot de liefde van het publiek was. Duizenden mensen zongen “Europapa” woord voor woord mee. Er waren spandoeken met “Justice for Joost” en “Joost, bedankt”.
Op zijn eigen social media plaatste hij cryptische boodschappen. “Why not 2025?” hintte hij even, wat leidde tot wilde speculaties over een terugkeer. Uiteindelijk besloot hij, na lang nadenken, om niet deel te nemen in 2025. De wond was nog te vers, en de strijd tegen de EBU te vermoeiend.
De Culturele Erfenis van Joost Klein
Wat blijft er over als we terugkijken? Joost Klein heeft de Nederlandse muziekcultuur op een unieke manier op de kaart gezet. Hij bracht de ‘gabber’ cultuur, die in de jaren ’90 enorm groot was in Nederland maar vaak verguisd werd door de elite, naar het chique podium van het Songfestival. Hij maakte hakken weer cool. Hij liet zien dat je kwetsbaar kunt zijn (“Ik mis mijn ouders”) en tegelijkertijd keihard kunt feesten.
Daarnaast heeft hij de discussie geopend over de mentale gezondheid van artiesten in het circus dat Eurovisie heet. Het festival is uitgegroeid tot een miljardenbal waarin de artiest soms slechts een poppetje lijkt. Door de gebeurtenissen rondom Joost is er nu meer aandacht voor de ‘duty of care’ van de organisatie.
Conclusie: Wanneer was hij aan de beurt?
Als we de vraag “Wanneer is Joost Klein aan de beurt?” nu, maanden later, moeten beantwoorden, is het antwoord tweeledig.
Letterlijk gezien: Hij was aan de beurt op donderdag 9 mei 2024, rond 22:35 uur. Dat was zijn moment. Die drie minuten waren perfect. In de finale op zaterdag 11 mei, waar hij als vijfde gepland stond rond 21:30 uur, bleef het podium leeg.
Figuurlijk gezien: Joost is nog steeds aan de beurt. Zijn diskwalificatie heeft hem een status van ‘cultheld’ gegeven die hij met een gewone 7e of 8ste plek in de finale misschien nooit had bereikt. Hij is de winnaar van de harten, de martelaar van Malmö, en de man die Europa liet dansen zonder in de finale te staan. Het blauwe pak is iconisch geworden, de vogel is een symbool van vrijheid, en ‘Europapa’ is een tijdloze klassieker in de Nederlandse popgeschiedenis.
Het Songfestival van 2024 zal altijd herinnerd worden als ‘het jaar van Joost’, niet vanwege de trofee die hij niet won, maar vanwege de impact die hij maakte door er niet te zijn. En in die zin, was het voortdurend zijn beurt.